کتاب فوت و فن ساختمان سازی(4) مدیریت پروژه های عمرانی و ساختمانی نویشته دکتر عبدالله چراغی توسط انتشارات نو آور در 224 صفحه به چاپ رسیده است.

مروری کلی بر کتاب فوت و فن‌های ساختمان سازی مدیریت پروژه‌های عمرانی و ساختمانی :

کتاب فوت و فن‌های مدیریت پروژه‌های عمرانی و ساختمانی تالیف “دکتر عبدالله چراغی” می‌باشد. آقای دکتر چراغی بر خلاف اکثر مؤلفان حوزه ساختمان، دارای تجربه عملی بسیار زیادی در کارگاه‌های ساختمانی هستند که توانسته‌اند دانش تئوری و دانشگاهی را با دانش عملی و تجربی پیوند بزنند.

به همین جهت کتاب‌های ایشان مورد استقبال مهندسان و خصوصا مهندسان جوان قرار گرفت. چرا که می‌توانند با مطالعه این کتاب‌های کاربردی از تجربه چند ساله ایشان در زمینه امور فنی ساختمان بهره‌مند شوند.

فصل اول 

بخش اول شامل، نکات عمومی در مورد هنر تصمیم‌گیری به عنوان یکی از عوامل حیاتی در موفقیت یا شکست پروژه می‌باشد. اینکه چگونه گاهی تصمیم‌های اشتباه مسیر یک پروژه را منحرف کرده و موجب ضرر و زیان‌های مالی وسیعی می‌شود.

بخش دوم همین فصل مربوط به روش مدیریت پروژه می‌باشد. مدیریت پروژه‌های عمرانی به دلیل تنوع فعالیت‌ها، گستردگی آیتم‌ها و تنش‌های ذاتی محیط کار از حساسیت زیادی برخوردار است. و گاه کوچکترین خطاهای مدیریتی نیز تبعات زیادی در پی دارد.

ادامه این فصل به مدیریت مسائل مالی پروژه پرداخته شد. مسائل مالی یکی از آیتم‌های اصلی هر پروژه است که عدم توجه و نظارت دقیق بر آن موجب افزایش هزینه‌ها، اتلاف منابع و گسترش فساد شده که در ادامه نیز موجب عدم حصول نتیجه مطلوب خواهد شد. طولانی شدن زمان تکمیل طرح‌ها، عدم امکان بهره‌برداری در موعد مقرر و افزایش محسوس هزینه‌های اجرایی تا چندین برابر پیش‌بینی‌های اولیه در بسیاری از پروژه‌های کلان کشور از مصادیق عدم توجه برخی مدیران به نکته مذکور است.

و در انتهای این فصل نکات مهم در خصوص پوشش و گویش مهندسین بیان شده است. موضوعی به ظاهر ساده که تاثیر بسیار محسوسی در ارتقاء جایگاه اجتماعی مهندسان و برداشت سایرین از شخصیت این افراد دارد.

فصل دوم 

در این فصل به موضوع تجهیز کارگاه پرداخته می‌شود. تجهیز کارگاه یکی از مباحث مهم و تاثیر گذار در پیشرفت کار و کیفیت اجرای پروژه است. طراحی این بخش به عنوان یکی از اصول ضروری مدیریت پروژه‌های عمرانی باید با دقت انجام شود و نکات ذکرشده  درکتاب در خصوص طرح و اجرای آن باید مد نظر گرفته شود.

فصل سوم 

این فصل مربوط به نکات ایمنی و مباحث HSE می‌باشد. پروژه‌های عمرانی یکی از مخاطره‌ آمیزترین صنایع در دنیا به شمار می‌ر‌‌وند. و وقوع حوادث متعدد در این زمینه مؤید عدم توجه به مباحث ایمنی است که هرساله موجب بروز خسارات فراوان مالی و جانی می‌گردد.

فصل چهارم 

فصل چهارم این کتاب به موضوع جذب و استخدام پرسنل می‌پردازد که این موضوع در پروژه‌های عمرانی به دلیل تنش‌ها و درگیری‌های ذاتی محیط کار از اهمیت زیادی برخوردار است. زیرا عدم هماهنگی بین نفرات سبب می‌شود تنش‌ها به طرز چشمگیری افزایش یابد، که افت کیفیت و تاخیر در پروژه از اثرات آن خواهد بود. در این فصل از کتاب به تفصیل به نحوه انجام مصاحبه شغلی پرداخته و نکات مهم در استخدام پرسنل توضیح داده می‌شود.

فصل پنجم 

به موضوع مدیریت محیط کارگاه می‌پردازد. مدیریت کارگاه به دلیل تنوع فعالیت‌های مختلف و نیاز به نظم و هماهنگی بین آنها مخصوصا در کارهای بزرگ و پیچیده از ویژگی‌های خاصی برخوردار است. محیط کارگاه ذاتا محیطی پر تنش است که نیاز به مدیریت صحیح امور جهت پیشبرد اهداف و کاستن از تنش‌های اضافی در آن ضروری است. گاه تبعات یک سهل انگاری، کم تجربگی یا تصمیم اشتباه، غیر قابل تصور و موجب خارج شدن اوضاع از کنترل عوامل اجرایی می‌گردد. در این فصل بیان می‌شود که چگونه می‌توان با دقت نظر و دور‌اندیشی با مسائل برخورد شده و بر کارایی مدیران این عرصه افزوده شود.

فصل ششم 

فصل ششم به بحث ماشین‌آلات پرداخته است. ماشین‌آلات یکی از ارکان اصلی طرح‌های عمرانی محسوب شده که سرعت و قیمت تمام شده پروژه تا حدود زیادی به آنها بستگی دارد. در این فصل اهم نکات مربوط به ماشین‌آلات و تجهیزات متداول در پروژه‌های عمرانی و ساختمانی از انواع سنگین راه‌سازی و خاک‌برداری مورد بررسی قرار گرفته است.

فصل هفتم 

در این فصل نکات کاربردی پیرامون کارفرمایان پروژه‌های عمرانی بیان شده است. کارفرما یکی از ارکان ضروری تمام پروژه‌های عمرانی می‌باشد. مسئولیت و نقش کارفرما به عنوان تامین کننده منابع مالی و ناظر عالیه در اجرای طرح ها غیر قابل انکار می‌باشد.

فصل هشتم 

در این فصل نکات کاربردی و ضروری پیرامون پیمانکاران بیان شده است. پیمانکاران یکی از ارکان پروژه‌های عمرانی و عامل اصلی تبدیل منابع به محصول نهایی محسوب می‌شوند. با توجه به صرف هزینه زیادی از بودجه پروژه در حوزه عملیات اجرایی، عملکرد مناسب پیمانکار تا حدود زیادی متضمن نیل به اهداف مورد نظر خواهد بود.

فصل نهم 

در فصل نهم نکات و اطلاعات ضروری جهت ارتقای دانش فنی و حقوقی ناظران پروژه‌های عمرانی بیان شده است. مبحث نظارت در ارتقای شاخص‌های کیفی پروژه‌های عمرانی نقش اساسی دارد. و این بیانگر نقش حساس ناظران در این زمینه است. ضعف قوانین و اجرای ناقص آنها، عدم توجه ویژه به اهمیت مبحث نظارت، آموزش ناکافی، ضعف دانش فنی و فقدان اخلاق حرفه‌ای از مهمترین عوامل در پیدایش وضع موجود به شمار می‌رود. که در این فصل به آنها پرداخته شده است.

فصل دهم

در فصل پایانی کتاب، اهم نکات فنی و الزامات اولیه در تنظیم متن قرادادهای عمرانی بیان شده است. عدم تنظیم صحیح و دقیق قراردادها یکی از معضلاتی است که همواره موجب بروز اختلافات اساسی ناشی از سوء برداشت‌های طرفین می‌گردد. پروژه‌های عمرانی نیز از این قضیه مستثنی نیستند و حجم بالای پرونده‌های قضایی مؤید آن است. در این فصل به این موضوع پرداخته شده است و به صورت کلی موارد ضروری در قراردادهای حقیقی و حقوقی، نکات فنی در تنظیم محتوای قراردادها و همچنین موارد مهم در قراردادهای خرید مصالح و تجهیزات بیان شده است.

کتاب فوت و فن های ساختمان سازی :

(به روز شده بر اساس آخرین ویرایش مباحث مقررات ملی ساختمان)

قرارگیری ایران در زمره ۱۰ کشور اول مستعد بلایای طبیعی از جمله زلزله، لزوم توجه به کیفیت مراحل احداث یک سازه شامل طراحی، ساخت، اجرا و نظارت بر آن را دو چندان نموده است. لیکن تجارب زلزله‌های گذشته و بروز خسارات فراوان مالی و جانی حاکی از وجود نقایص زیاد در سازه‌ها، عدم رعایت ضوابط فنی و کیفیت پایین عملیات اجرایی است. متاسفانه به نظر می‌رسد صنعت ساخت و ساز کشور علیرغم همه انکارها، از بیماری مزمنی رنج می‌برد که جز با قبول واقعیت‌ها، شناخت معضلات، برنامه‌ریزی دقیق، ارائه راهکارهای عملی و توجه ویژه کلیه دست‌اندرکاران این عرصه قابل علاج نخواهد بود.

عدم رعایت اصول فنی نه تنها در روستاها و شهرهای کوچک، بلکه در بزرگترین پروژه‌های بلند‌مرتبه‌سازی در پایتخت نیز به عینه قابل مشاهده می‌باشد. به طوری که فقدان نظارت کافی و عدم بکارگیری مجریان ذیصلاح موجب ضرورت مقاوم‌سازی برخی از این سازه‌ها حتی قبل از حصول شرایط بهره‌برداری از آنها گردیده است.

علاوه بر مشکلات زیرساختی و عدم اجرای قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مبنی بر بکارگیری مجریان ذیصلاح در تمامی پروژه‌ها و عواملی نظیر سیستم آموزش آکادمیک ناکارآمد مبتنی بر مباحث تئوریک، عدم آموزش مهارت‌های لازم جهت تربیت کارگران فنی، نظارت ناکافی و صوری برخی ناظرین، عدم نظارت بر کیفیت برخی مصالح تولیدی و وارداتی به نظر می‌رسد ضعف دانش فنی و فقدان تجارب اجرایی در بین بعضی از مهندسان عمران و معماری نیز موجب بروز برخی از این نابسامانی‌ها گردیده است.

کتاب فوت و فن های ساختمان سازی

به نظر می‌رسد بر خلاف نظر برخی همکاران، اجرا و نظارت بر روند اجرایی یک پروژه تنها منحصر به آموختن چند واحد دانشگاهی و حتی صرفاً کسب تخصص در آنها نبوده و مجموعه‌ای از مهارت‌ها و آموزش‌های جامع جهت حصول موفقیت ضروری است. لذا در کتاب فوت و فن های ساختمان‌سازی سعی شده تا عمده مراحل اجرایی یک ساختمان از تخریب تا نازک‌کاری با بیان ساده و استفاده از عکس‌های مناسب توضیح داده شود.

لذا در این مجموعه سعی شده تا عمده مراحل اجرایی یک ساختمان از تخریب تا نازک کاری با ییان ساده و استفاده از عکس‌های مناسب توضیح داده شود. سپس در پایان هر بخش، نکات مرتبط با هر مبحث جهت اجرا یا نظارت بر آن به تناسب ارائه گردیده است. عمده نکات ارائه شده مربوط به موارد اجرایی بوده و به تناسب موضوع، اشاراتی به برخی نکات محاسباتی و مباحث معماری و زیبایی شناختی نیز شده است. این نکات کاملا کاربردی و از اهم مسائل و مشکلات مبتلا به در پروژه‌های ساختمانی انخاب شده، به نحوی که رعایت آنها موجب بهبود محسوس عملکرد فنی و شرایط ایمنی و بهره برداری از سازه ها می‌گردد.

عمده نکات ارائه شده در کتاب فوت و فن‌های ساختمان‌سازی مربوط به موارد اجرایی بوده و به تناسب موضوع، اشاراتی به برخی نکات محاسباتی و مباحث معماری و زیبایی‌شناختی نیز شده است. این نکات کاملاً کاربردی و از اهم مسائل و مشکلات مبتلا به در پروژه‌های ساختمانی انتخاب شده، به نحوی که رعایت آنها موجب بهبود محسوس عملکرد فنی و شرایط ایمنی و بهره‌برداری از سازه‌ها می‌گردد.

بخشی از کتاب فوت و فن ساختمان سازی

معمولا قبل از گودبرداری و احداث ساختمان جدید، لازم است ساختمان قدیمی قبلی به نحو مناسب تخریب و ضایعات آن به بیرون از کارگاه انتقال یابد. این عملیات پس از اخذ مجوزهای لازم و قطع کلیه انشعابات، بررسی شرایط پایداری سازه‌های مجاور و محصور کردن و ایمن سازی پروژه به دو روش عمده دستی و مکانیکی قابل انجام است. همچنین روش‌های دیگری نظیر استفاده از چاشنی‌های انفجاری نیز وجود داشته که جز در موارد خاص و لحاظ تمهیدات ویژه مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

در روش مکانیکی کلیه عملیات اجرایی توسط ماشین آلاتی نظیر بیل مکانیکی، پیکور و قیچی هیدرولیک انجام می‌شود. سرعت بالاتر، هزینه بیشتر و ایجاد ارتعاش زیاد از ویژگی‌های این روش است. لیکن در روش دست، عملیات تخریب توسط عوامل انسانی انجام شده و نخاله‌ها توسط ماشین آلات، بارگیری و به بیرون از کارگاه منتقل می‌شوند. هزینه کمتر، سرعت پایین‌تر ایمنی بیشتر در صورت رعایت نکات فنی از ویژگی‌های روش دستی است.